Eskişehir’de sürdürülebilir ulaşım vizyonu doğrultusunda hayat bulan, “Arabasız Sokaklar Günü”, kentte bisikletli yaşam kültürünün yeniden güçlenmesine önemli katkı sağlıyor. Uygulamanın arka planını ve hedeflerini ise uzun yıllardır bu alanda gönüllü çalışmalar yürüten Rahime Çelen anlattı.
Çocukluktan gelen bir bisiklet tutkusu
Emekli İngilizce öğretmeni Rahime Çelen, çocukluk yıllarından bu yana bisiklet kullandığını söylüyor. Yaklaşık 14 yıldır da sivil toplum örgütlerinde aktif görev aldığını ifade ediyor.
Bisikletin yalnızca bir ulaşım aracı olmadığını vurgulayan Çelen, bunun aynı zamanda bir yaşam biçimi olduğunu belirtiyor. Kentte bisiklet kültürünün yaygınlaşması için gönüllü çalışmalar yürüttüğünü dile getiriyor.
Eskişehir’in geçmişte güçlü bir bisiklet kültürüne sahip olduğunu hatırlatan Çelen, 1980’li yıllarda motorlu araç sayısının artmasıyla bu kültürün zayıfladığını söylüyor. Ancak 2010’lu yıllardan itibaren yeniden bir canlanma sürecine girildiğini ifade ediyor. Dönemin belediye başkanı Yılmaz Büyükerşen’in bisiklet yolları projeleriyle önemli bir ivme yakalandığının altını çiziyor.
2013 yılında kurulan Eskişehir Bisiklet Derneği (VELESBİD) ile çalışmaların daha organize bir yapıya kavuştuğunu belirten Çelen, kentteki iş birliğinin güçlendiğini söylüyor. Eskişehir Kent Konseyi ve Odunpazarı Kent Konseyi bünyesinde oluşturulan bisiklet çalışma gruplarıyla da ortak çalışmalar yürütüldüğünü aktarıyor.
Projenin ani bir karar sonucu ortaya çıkmadığını vurgulayan Çelen, 12 yıl önce Avrupa Hareketlilik Haftası kapsamında benzer bir etkinliğin planlandığını hatırlatıyor. Ancak o dönemde uygulamanın hayata geçirilemediğini belirtiyor.
“2026 yılının ‘Eskişehir Yılı’ ilan edilmesi süreci hızlandırdı. Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce’nin öncülüğünde projeler uygulanmaya başlandı. Böylece bu hedef gerçeğe dönüştü.”
Avrupa Hareketlilik Haftası ve 22 Eylül arabasız gün
Her yıl eylül ayında düzenlenen Avrupa Hareketlilik Haftası’nın sürdürülebilir ulaşım politikalarına dikkat çektiğini hatırlatan Çelen, belediyelerin bu kapsamda çeşitli projeler geliştirdiğini söyledi. Bu projeler arasında erişilebilirlik çalışmaları, bisiklet altyapısı ve çevreci ulaşım uygulamaları yer alıyor.
22 Eylül’de düzenlenen “Arabasız Gün” etkinliği kapsamında 2025 Eylül ayında Eskişehir’de bir cadde trafiğe kapatıldı. Çelen, 2026 yılında ise uygulamanın daha kapsamlı bir projeye dönüştürüleceğini aktardı.
“Projenin temel amacı, ulaşımda otomobil yerine toplu taşıma, bisiklet ve yaya ulaşımını teşvik etmek. Aynı zamanda karbon salınımını ve gürültü kirliliğini azaltmayı hedefliyoruz.”
Motorlu taşıtların olmadığı caddelerin kısa sürede sosyal ve canlı alanlara dönüştüğünü ifade eden Çelen, bu dönüşümün kent yaşamına olumlu katkı sağladığını belirtti. “İnsanların özgürce yürüdüğü, bisiklet sürdüğü, çocukların oyun oynadığı ve gençlerin kaykay yaptığı bir ortam, kent yaşamına mutluluk katıyor” dedi.
Uygulama öncesinde Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı, ilgili birimler ve sivil toplum temsilcileriyle koordinasyon toplantıları gerçekleştirdi. Çelen, üç farklı caddede 600-700 metrelik bölümlerin tek taraflı olarak trafiğe kapatıldığını aktardı.
Trafik akışının yeniden düzenlendiğini ve tramvay seferlerinin artırıldığını belirten Çelen, uygulama sürecinde bazı zorluklarla karşılaşıldığını söyledi. En büyük zorluklardan birinin trafik düzenlemesi olduğunu ifade etti. Ayrıca uygulamanın toplum sağlığı açısından öneminin kamuoyuna anlatılmasının da zaman aldığını vurguladı.
Projenin genel olarak olumlu karşılandığını belirten Çelen, yine de bazı eleştirilerin olduğunu dile getirdi. Küresel iklim kriziyle mücadele kapsamında ulaşımdan kaynaklanan karbon salınımının azaltılmasının zorunlu olduğunu hatırlattı.
Sosyal medya ve basın yorumlarından uygulamanın diğer illerde de ilgi gördüğünü gözlemlediklerini söyledi. Doğru planlama ve kararlılıkla projenin sürdürülebilir olacağına inandığını ifade etti.
Gelecek planları ve altyapı çalışmaları
Eskişehir’de şu anda 78 kilometre bisiklet yolu ve 10 noktada bisiklet park istasyonu var. Çelen, ikinci etapta 20 kilometre yeni bisiklet yolu ve 9 yeni park istasyonunun yapılacağını ekliyor. “Sürdürülebilir hareketlilik için bisiklet paylaşım sistemleri, park et-devam et alanları ve mikromobilite eğitim alanlarının da planlanıyor.”
Toplu taşıma ile bisiklet kullanımının entegre edilmesinin büyük önem taşıdığını belirten Çelen, bu konuda somut adımlar atılması gerektiğini söyledi. Belediye otobüslerine bisiklet taşıma aparatları takılmasının öncelikli talepler arasında yer aldığını ifade etti. Tramvaylarda bisiklet taşınabilmesinin de önemli olduğunu vurguladı.
Bisiklet yollarının teknik şartnamelere uygun ve güvenli şekilde yapılması gerektiğini belirten Çelen, denetimlerin sürdürülmesinin önemine dikkat çekti. Yayalar ile motosikletlerin bu alanları işgal etmemesi için gerekli düzenlemelerin devam etmesi gerektiğini ifade etti.
Kasım ayında Antalya’da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi’ni hatırlatan Çelen, iklim kriziyle mücadelenin önemine değindi. Ulaşımdan kaynaklanan karbon salınımını azaltacak projelerin hem yerel hem de merkezi yönetimler tarafından desteklenmesi gerektiğini vurguladı.
Arabasız Gün uygulamasının bu açıdan önemli bir adım olduğunu belirten Çelen, projenin devam etmesini istediklerini dile getirdi.
Rahime Çelen, projeye destek veren isimlere de teşekkür etti. Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce’ye, Kent Konseyi Başkanı Ahmet Kapanoğlu’na ve Eskişehir Bisiklet Derneği VELESBİD’e teşekkürlerini iletti. Ayrıca Odunpazarı Kent Konseyi Bisiklet Çalışma Grubu’na ve tüm Eskişehirli bisiklet severlere de teşekkür etti.
Sözlerini ise anlamlı bir mesajla tamamladı: “Bisikletle sağlıklı yaşam diliyorum.”
