Yazı Erman Öner
Konya’da düzenlenen Avrupa Pist Bisikleti Şampiyonası, geride kaldı ama yankıları sürüyor. Nitekim organizasyon pist bisikletinin doğası gereği hakemin yapısıyla da dikkat çekici.
Türkiye Bisiklet Federasyonu hakemi Barış Elma ile şampiyona sonrası konuştuk. Kendisiyle pist bisikletinde hakemliğin yapısı, görev dağılımı ve gelişen teknolojinin karar mekanizmasına etkisini masaya yatırdık.
“Şampiyonada toplam 28 hakem görev aldı. Bunların 7’si UCI lisanslı uluslararası komiserlerden, 21’i ise ulusal hakemlerden oluştu. Uluslararası komiserler organizasyonun UCI standartlarında yürütülmesini sağlıyor. Buna karşın, ulusal hakemler pist üzerindeki operasyonel yükü sırtlıyor. Tur ve puan takibi, pist çevresi gözetimi ve yarış akışının kontrolü büyük ölçüde ulusal hakem ekibinde” diyor Barış Elma.
Barış Elma’nın vurguladığı gibi pist bisikletinde hakemlik tek bir kişinin değil, koordineli bir görev zincirinin işi. En üstte Komiserler Kurulu Başkanı (PCP) yer alıyor ve nihai karar mercii olarak görev yapıyor. PCP’yi asistanı destekliyor. Sekreterlik ekibi start listelerini, sonuçları ve resmi dokümanları hazırlıyor. Pist üzerinde ise start yönetimi, finiş yönetimi ve pist çevresi gözetimi olmak üzere üç ana operasyon hattı bulunuyor.
Barış Elma anlatmaya devam ediyor. “Toplu çıkışlı dayanıklılık yarışlarında görev ağı daha da genişliyor. Tur kazanımı ve kaybı takibi (lap +/-), puan hesaplamaları, skorer masası ve bisiklet kontrol ekibi devreye giriyor. Sadece bisiklet kontrolü için beş hakem görev yapıyor. Özellikle puan yarışı ve Madison gibi disiplinlerde milimetrik hatalar bile sonucu değiştiriyor. Bu nedenle koordinasyon büyük önem taşıyor.”
Disiplinlere göre görev dağılımı da değişiyor. Zamana karşı ve takip yarışlarında zaman tutma, çan ve bayrak görevleri doğrulama sistemiyle çalışıyor. Sprint ve keirin gibi sürat disiplinlerinde ise hat ihlali, sapmalar ve temaslar yoğun şekilde inceleniyor. Toplu çıkışlı yarışlarda ise pistin dört virajı, karşı düzlük, tur takibi ve puan masası aynı anda aktif görev yapıyor.
Avrupa Pist Şampiyonası’nda son söz hakemin
Gelişen teknoloji hakemlik mesleği ile yakından ilintili. Şampiyonada profesyonel bir zamanlama ekibi görev aldı. Foto-finiş sistemleri, zamanlama altyapısı ve gerektiğinde video tekrar sistemleri kullanıldı. Ancak Barış Elma’ya göre teknoloji karar veren değil, kararı destekleyen bir unsur. “Son söz her zaman hakemin” diyor Elma. “Foto-finiş ve video tekrar sistemleri şüpheyi azaltıyor, ancak kararı insan veriyor.”
“Video tekrar sistemleri özellikle mavi bant ihlali, sapma, tehlikeli sürüş ve sprint hat ihlallerinde kritik rol oynuyor. Toplu çıkışlı yarışlarda ise temaslar ve tur/puan hesaplamaları çoğu zaman hem görüntü hem de timing verileriyle değerlendiriliyor.”
Teknolojinin tartışmaları azaltıp azaltmadığı sorusuna ise Elma net bir yanıt veriyor: “Genel olarak azalttı. Çünkü bir karar artık yalnız gözle değil, kanıtla da destekleniyor. Ancak kamera açısının sınırlı olduğu ya da temasın milimetrik gerçekleştiği durumlar da var. Burada yorum payı devreye giriyor.”
Bu noktada hakemin sezgisi ve tecrübesi önemini koruyor. Yarışın bağlamını okumak, potansiyel güvenlik riskini önceden fark etmek ve sportmenlik dışı hareketi ayırt etmek teknolojiyle değil, deneyimle mümkün oluyor.
Konya’daki Avrupa Pist Şampiyonası, 28 kişilik hakem ekibinin starttan finişe uzanan koordinasyonuyla yürüdü. Milisaniyelerin şampiyon belirlediği pist bisikletinde doğru karar; ekip disiplini, teknoloji ve hakem tecrübesinin birleşimiyle ortaya çıktı.
Bir Soru& Bir Cevap (Barış Elma)
Soru: Hakemlerin görev dağılımı nasıl yapılıyor?
Cevap: Görevler disipline göre değişir. Bu şampiyonada ulusal hakem görevleri ana disiplin gruplarına göre planlanmıştır:
Zamana karşı / takip disiplinleri
Bireysel Zamana Karşı (1 km Time Trial / Kilometre Time Trial)
Bireysel Takip (Individual Pursuit)
Takım Takip (Team Pursuit)
Takım Sprint (Team Sprint)
200 metre Flying (200 m Flying Time Trial / Sprint Qualifying)
Bu grupta “home straight” üzerinde bayrak (flag), çan (bell) ve zaman tutma (timekeeper) gibi fonksiyonlar; doğrulama ve yedekleme mantığıyla çalışır.
Toplu çıkışlı dayanıklılık (mass start endurance) disiplinleri
Scratch Yarışı (Scratch Race)
Puan Yarışı (Points Race)
Madison
Eleme Yarışı (Elimination Race)
Bu yarışlarda görev ağı genişler: start–finiş ekibine ek olarak pistin dört virajı (corner 1–4), karşı düzlük (back straight), tur takibi (lap +/-) ve puan/sonuç masası (points tally sheet + scorer) birlikte çalışır.
Sprint / sürat disiplinleri
Sprint
Keirin
Bu grupta özellikle hat ihlalleri, sapma (deviation), tehlikeli hareket ve temasların değerlendirilmesi için pist çevresi gözetim ve video/timing verisi daha sık kullanılır.
