Spor içeceklerinden bahsettiğimizde, akla ilk olarak hipotonik, izotonik veya hipertonik değil, çoğu zaman izotonik gelir. Bu yazıda hangi tür spor içeceklerinin olduğunu ve yapılan efor türüne göre hangilerinin daha uygun olduğunu açıklıyoruz.
Genel olarak spor yaparken, özellikle de bisiklet sürerken, terleme yoluyla sıvı kaybediyoruz. Bu kaybı telafi etmemiz gerekiyor ki eforumuzu sürdürelim. Vücut bize bunu hatırlatmak için susuzluk hissini devreye sokar. Yani bizi su içmeye teşvik eder. Ancak biz sadece su değil, terle birlikte mineral tuzlarını da kaybediyoruz. Çünkü vücut, doğru işleyişini sürdürebilmek için kandaki ve hücre içindeki tuz yoğunluğunu dengede tutmak zorunda kalır; böylece hücreler ihtiyaç duyduklarını kolayca alabilir. Öte yandan tuzlar, kas kasılmasını sağlayan sinir iletiminde de hayati rol oynuyor.
Her enerji içeceği türünün tuz yoğunluğunu anlayabilmek için hücrelerle çevreleri arasında sıvı ve besin değişiminin nasıl gerçekleştiğini bilmemiz gerekiyor. Bu değişim osmoz adı verilen bir olgu sayesinde oluyor. Çok genel olarak açıklarsak, hücre zarı yarı geçirgendir. Çevredeki tuz yoğunluğu ile hücre içindeki tuz yoğunluğu eşitse, hücre izotonik bir ortamda bulunur. Ardından sistem dengeye ulaşır. Eğer çevredeki tuz yoğunluğu hücreye göre daha düşükse buna hipotonik denir. Bu durumda zar, hücreye suyun girmesine izin verir; ta ki tuz yoğunluğu dengelenene kadar. Tersine, eğer çevredeki yoğunluk daha yüksekse, hücre suyu dışarı atar ve bu da hipertonik bir durum yaratır.
Bisiklet beslenmesi geliştikçe spor içecekleri, hidrasyon kapasitesini artırmaya ve eforu sürdürmeye yardımcı olan bir alan haline geliyor. Spor içecekleri farklı formülasyonlarla karşımıza çıkıyor. Bunlar su, mineral tuzları ve karbonhidratlar içeriyor, böylece enerji desteği sağlıyor. İçerdeki tuz yoğunluğuyla kıyasladığımızda içecekteki yoğunluk, onların nasıl adlandırıldığını belirliyor.
Hipotonik, izotonik ve hipertonik içecekler ne için kullanılır?
Bir içecek izotonik olduğunda, bu durum onun tuz yoğunluğunun hücrelerin içindekine eşit olduğunu gösterir. Böylece vücut içeceği daha kolay emer ve hücreler fazla tuzları atar. Ancak burada bir sınırlama vardır. Uygun yoğunluğu korumak için karbonhidrat (glikojen) oranının içeriğin %4 ila %8’i arasında kalması gerekir. Yine de insanlar izotonik içecekleri en yaygın şekilde kullanır. Çünkü bu içecekler kolay emildikleri için egzersiz sırasında iyi bir enerji desteği ve yeterli hidrasyon sağlar.
Eğer içeceğin tuz yoğunluğu hücrelerinkinden düşükse, biz bu içeceğe hipotonik deriz. Bunun en iyi örneğini, mataralarımıza doldurduğumuz basit su oluşturur. Su mineral içerir. Fakat hücreye akış sağlayacak ve ter yoluyla kaybettiklerimizi geri kazandıracak kadar yüksek oranda mineral sunmaz. Ayrıca bazı spor markaları %4’ten daha az karbonhidrat içeren hipotonik içecekler üretir.
İnsanlar bu tür içecekleri sadece düşük yoğunluklu aktivitelerde hidrasyonu sürdürmek ve hafif enerji kazanmak için kullanır. Örneğin yarış öncesi sporcular, aşırı glikojen alımından kaçınmak ve başlangıçta insülin pikine bağlı güçsüzlük yaşamamak için bu içecekleri tercih eder.
Son olarak, son zamanlarda giderek daha fazla önem kazanan hipertonik içecekler vardır. Bu içecekler mümkün olan en yüksek miktarda karbonhidrat sağlar. Karbonhidrat oranı %8’in üzerine çıktığı için bu içecekler hidrasyondan çok beslenmeye hizmet eder. Ancak yüksek tuz yoğunluğu emilimi zorlaştırır. Hatta bunun tersinin bile gerçekleşme ihtimali vardır. Çünkü vücut, farklı ortamlar arasındaki tuz yoğunluğunu dengelemeye çalışırken hücrelerden su çıkışını tetikler. Bu yüzden sporcular hipertonik içecekleri kullandığında, genellikle yanında sadece su içeren başka bir matara taşır ve ikisini birlikte tüketir.
