Normalin üzerinde ilave şeker tüketmek yaşlanmayı hızlandırır mi? Sorumuz bu. 300’den fazla kişi üzerinde yapılan bir araştırma, günlük önerilen miktardan daha fazla ilave şeker tüketenlerde hücresel düzeyde yaşlanmanın arttığını ortaya koydu. Uzmanlar, şekerin dayanıklılık bisikletçileri için hâlâ güçlü bir yakıt kaynağı olduğunu söylüyor. Ancak kullanımı konusunda öneriler paylaşıyor.
Çok oturmak gibi, şekerin de “yeni sigara” olarak anılmasının bir nedeni var. Tatlı yiyecekler, kalp-damar sorunlarından potansiyel kanser riskine kadar pek çok sağlık problemine bağlanıyor. Şimdi ise JAMA Network Open’da yayımlanan bir araştırma, bu listeye yeni bir olumsuzluk ekliyor: Daha hızlı yaşlanma.
Araştırmacılar, 342 kadının besin kayıtlarını inceledi. Bu besin tercihlerinin hücresel sağlık üzerindeki etkilerini belirlemek için tükürük örneklerini analiz etti. Özellikle, DNA ölçümlerini kullanarak hücresel yaş tahmini yapan “epigenetik saat” adı verilen matematiksel bir modele baktılar.
Sonuçlara göre, daha genç epigenetik yaşa sahip olanlar genellikle vitamin ve mineral yönünden zengin, ilave şeker açısından düşük beslenme düzenine sahipti. Ancak şeker, sağlıklı beslenenlerde bile etkisini gösterdi. Araştırmacılar, önerilen günlük miktarın üzerindeki her gram ilave şekerin —2.000 kalorilik bir diyet için yaklaşık 200 kalori ya da 12 çay kaşığına denk geliyor— epigenetik yaşta artışla bağlantılı olduğunu buldu.
Bu bağlantının nedenleri henüz bilinmiyor. Fakat şekerin vücutta iltihabı artırması ve oksidatif strese yol açmasıyla ilgili olabilir, diyor araştırma yazarı ve Kaliforniya Üniversitesi San Francisco Osher Bütünleştirici Sağlık Merkezi’nden Dr. Dorothy Chiu.
Chiu şöyle açıklıyor: “Fazla şeker alımı yağa dönüşür ve karaciğer üzerinde olumsuz etkilere sebep olur. Ayrıca şeker yoğunluklu yiyecekler, daha besleyici gıdaların tüketimini azaltır. Bu da vücudu epigenetik açıdan çifte darbe altında bırakır. Zira, vitamin, mineral ve sağlıklı yağların antioksidan, anti-enflamatuar ve epigenetik açıdan faydalı özelliklerinden mahrum kalırız.”
İlave şeker ve yaşlanma arasındaki bağlantı
Üstelik bu etki sadece yaşlı yetişkinler için değil, gençler için de geçerli, diye ekliyor Chiu. Gençlerde de hızlanmış yaşlanma görülebilir. Ancak yaşam tarzı değişiklikleri yaparak bu süreci yavaşlatma şansı daha yüksek.
Peki ya bisikletçiler gibi, enerji jelleri ve diğer şekerli takviyelerle “duvara çarpmayı” engellemeye çalışan sporcular? Bu konu araştırmada yer almadı. Lakin Chiu’ya göre yoğun egzersiz, vücudun daha fazla şekeri tolere etmesini sağlayarak, koruyucu bir etki yaratabilir.
“Egzersiz epigenetik açıdan olumlu etki yapar ve şekerin olumsuz etkilerini belli ölçüde dengeler” diyor Chiu. “Çünkü siz o şekeri enerjiye dönüştürür ve vücutta zararlı bir etki yaratmadan önce yakarsınız.”
Ancak tüm şekerlerin aynı olmadığını vurgulamak gerekiyor. Beslenme uzmanı Cara Harbstreet’e göre bazı şeker türleri ince bağırsakta farklı yollardan emiliyor:
“Glukoz ve fruktozu birlikte almak, performansı daha etkili hâle getiri” diyor. “Sindirim sistemi bu kombinasyonu genellikle daha iyi tolere eder. Bu da kramp, sindirim yavaşlaması veya rahatsızlık gibi sorunların yaşanma ihtimalini azaltır.”
Eklenen şekerler, günlük karbonhidrat alımına da katkı sağlar. Karbonhidrat hâlâ dayanıklılık sporcularının tercih ettiği ana yakıt kaynağıdır, diye ekliyor Harbstreet. “Alımı sınırlandırmak için sporcular, şekerli ürünleri antrenman günleri veya yarışlarda tüketip, toparlanma günlerinde alımı azaltmalı.”
Harbstreet son olarak şöyle diyor. “Buradaki mesaj şu: Aşırı şeker iyi değil, ama çok azı da iyi değil. Amacınız performansınızı artırmak, yolda kendinizi daha iyi hissetmek. Ya da spor dışındaki yaşam için toparlanmayı desteklemek. Ancak odaklanmanız gereken tek bir besin öğesi —şeker— değil, aktivite seviyenize uygun yakıtı almak olmalı.”
