“Bisiklet ve sosyal değişim arasında kurulan bağ eskiye ve coğrafi olarak bizden uzağa düşüyor. Bugün özellikle kentlerde yürümenin, bisikletle ulaşım hakkının, parkta zaman geçirebilmenin, erişilebilirliğin ve sosyalleşmenin bir tür eşitlik aracı olduğunu düşünen insan sayısı arttıkça politikacıların dikkatini bu yöne çekme şansımız artıyor. Buna bir de iklim hareketine desteği de ekleyebiliriz.
Bireylerin tek başına yaptığı seçimlerin küresel felaketleri önlemekte yetersiz olduğuna ya da kentsel hayatta karşılaşılan sorunların çözümüne olumlu katkısının yetersiz olduğuna dair bir umutsuzluk var. “Dünyayı/İstanbul’u sen mi değiştireceksin” sıkça karşılaşılan bir umutsuzluk söylemi. Bu umutsuzluğa bir yanıt olarak şunu söyleyebilirim; kadınları toplumdaki en önemli dönüştürücüler görüyorum.
Kadın topluluklarının bireysel eylemlerle, pratik yaşamla, aktivizme konu sorunlar ve çözümleri arasında kurduğu bağ daha gerçek, doğa ile olan bağı daha somut. O yüzden kadın aktivizmi daha dönüştürücü, ve hızla büyüyor.”
Cyclist Türkiye’nin 2020 yılı kadınlar günü buluşması yazımızda böyle demişti sevgili Mügemiz, bir şehir plancısı, bir kadın, bir bisiklet aktivisti ve dünyanın güzel bir vatandaşı olarak.
Bu yazıyı Mügemizin ardından yazıyorum. Onu tanıyanların derin üzüntüsü tarif edilemez. Bu yazı Mügemizi anmak, tanımayanlara tanıtmak ve bisikletli hikayesini paylaşmak için de. Çünkü o şimdi de ilham olmaya, insanları birleştirmeye, dünyayı güzelleştirmeye devam ediyor.
Ben Müge’nin bisikletli hikayesinin bir kısmına şahitlik edebildim, sadece üç yıl aynı şehirde tanışık olarak yaşayabildik, bisiklet protestolarına katıldık, toplantılar yaptık, bisikletli bir şehir için hayaller kurduk ve çalıştık. Sonrasında İstanbul ve Atina’da buluşmalarımız ve sağolsun internet. Burada bisiklet hikayesi kadar şehir ile ilgili de yaptıklarının az bir kısmını bulacaksınız. Kısa süre içinde bu kadarını yazmayı becerebildik arkadaşları olarak. Ellerimiz, gönlümüz titredi, aktı gözyaşlarımız yazarken ama bir o kadar da şanslı olduğumuzu düşündük: çünkü Müge ile kesişti yollarımız.
Biz Bisiklet Gezgini’nde tanıştık. Türkiye’nin ilk tur bisikleti dükkanı, bana birçok harika insanla beraber Mügemi de getirdi. Sakince, meraklı gözlerle, o nezaketi ve de gönlünün güzelliğinin vurduğu gülüşüyle içeri girdi. Selamlaştık ve kadın bir bisikletli olduğundan, ilgim hemen ona yöneldi ve konuşmaya başladık. Konuşmalarımız, yazışmalarımız hiç durmadı…
Mügemiz kendisini şöyle anlatmış: “Vizyon 2050 Ofisi’nde kentsel politika uzmanı ve İstanbul Planlama Ajansı’nda şehir plancısı olarak, beş yılı aşkın süredir İstanbul Vizyon 2050 Planı çerçevesinde kentsel politikalar ve eylem planları geliştirme çalışmaları yürütüyorum. Aynı zamanda Play the City ağında kentsel strateji araştırmacısı olarak, ciddi oyunlar aracılığıyla yenilikçi kentsel stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlıyorum.
Şehir planlama, tasarım, sanat yönetimi ve şehir ve bölge planlama alanlarındaki eğitim geçmişim, bana kentsel planlama, politika oluşturma ve toplum katılımı arasındaki karmaşık ilişkileri kapsamlı biçimde anlama becerisi kazandırdı. Kentsel tasarım, kentsel tasarım oyunları ve şehir planlama konularında güçlü bir beceri setine sahibim; bunu adil şehirlere ulaşma çalışmalarımda uyguluyorum.
Şehir Plancıları Odası üyesi ve Europa Nostra Türkiye yönetim kurulu üyesiyim.”
Şehirle ilgili engin bilgisiyle, bisikletli ulaşımı ve şehirde yaşamı nasıl iyileştirebileceğimize dair konuşmalarımız devam etti. Bisikletli Kadın İnisiyatifi’nde kadınlara bisiklet sürmeyi öğrettik, yurtdışında toplantılara katıldık ve Türkiye’deki bisikletli kadınları anlattık. Mekan ve İnsan’ın 111. Programına konuk olmuşuz beraber. Konumuz: Kenti Sürerek Deneyimlemek: Bisikletli Ulaşımda Kadınlar
İstanbul Bisiklet Çalıştayı raporunun da bulunduğu bazı yayınlarını burada bulabilirsiniz. Yüksek lisans tezimi yazarken bu kez bir akademisyen olarak yazdıklarımı değerlendirdi. Anlatmak istediklerimi benim kadar bildiğinden nokta atışı yorumlarıyla yolumu aydınlattı. Dokunduğu her şeyi o zarif aydınlığıyla parlatıyordu.
Mügemizin kendi kaleminden bisiklet ile ilgili bir yazıyı burada bulabilirsiniz: Bisiklet: Yeni Bir Beden ve Değişimin Tekerleri
Zonguldak’ı da ondan dinlemelisiniz. Anlattıklarıyla şehre, Türkiye tarihine yeni bir bakış açısı yaratıyor. Buraya bir videosunu bırakıyorum. Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı koordinasyonunda endüstri mirasının korunması üzerine çalışmıştı.
Tüm bunları böyle kısacık birer cümle olarak yazıyorum burada ve daha değinemediğim birçok konu var. Oysa sadece bahsettiğim çalışmalarıyla ilgili destanlar yazılabilecek 41 yıllık dopdolu bir hayat var tüm bunların ardında. Her dokunduğuna özen ve merhametle dokunduğu bir hayat. Benim tarafımda, aramızdaki saatlerce süren konuşmalar, sayfalarca yazışmalar, bulduğumuz makaleler, haberler, belgeler, kitaplar; doğadan kesitler ve bol bol gülücüklerle heyecanla birbirimize gönderdiklerimiz; ve dert edinip çözümü için kafa yorduğumuz konularla geçen zamanlar var…
Müge’nin dükkana girdiği andan itibaren, onunla tüm yaşadıklarıma şükran duyuyorum. Onun daha çok vakti olmalıydı, bu çok büyük bir haksızlık: sadece onu sevenler için değil. Dünya için de çok büyük, devasa, doldurulamaz bir boşluk. Sevgin bize umut olmaya devam edecek. Ruhun şad olsun canım.
Seçil Öznur Yakan
Müge, Bisikletli Kadın İnisiyatifi’nde yollarımızı birleştirdiğimizde sadece pedal basan değil; zarafeti, vericiliği ve sarsılmaz duruşuyla etrafındakilere sessizce alan açan birleştirici bir güçtü. Şehir planlama zekasını kadının kentteki özgürleşme mücadelesiyle birleştirirken, hayata karşı her zaman net, güçlü ve ne yapacağını bilerek durdu. Zorlu şartlarda dahi mücadeleyi bırakmaz, ekibin ihtiyaçlarını incelikle gözlemlerdi. Sıcaktan kavrulduğumuz yorucu bir sürüşün ardından, hepimizin tükenmek üzere olduğunu fark edip bizi ara sokaktaki gizli, ağaçlıklı bir kahvecinin gölgesine çıkarışını hiç unutmam. Bir anda bütün yorgunluğumuzu alıp bize o esintiyi ve tatlı sohbeti armağan etmişti. Kendi sınırlarını ve mücadelesini de her zaman böyle bir olgunlukla, kimseye yük olmadan yaşadı. Belleğimizde; yüzünden eksik etmediği gülümsemesi, zarafeti, kent hakkı için verdiği emeği ve kadınların özgürce pedal bastığı sokaklara bıraktığı silinmez izleriyle kalacak.
Zeynep Arapoğlu
Şimdi fark ediyorum ki yan yana pedal çevirmemişiz Mügücüm’le hiç. Şaşırdım. Çünkü çarklarımız bir uyum içinde dönerdi onunla. Tekerlekler, yirmi yıla yakın arkadaşlığımızda hep bir şekilde vardı.
Çektiği bir fotoğrafa “vosiklet” başlığını koymuştu. Vosvosumuzun yanına yaslanmış Müge bisikleti. Dingin… Bu sahne, dostluğumuzun sıcaklığını, yuvarlak ve şefkatli hatlarını anlatan bir imaj olarak hafızamda canlı kaldı en başından beri. Yıllar, memleketler, aramıza giren kilometreler boyunca da — oğlumun düşe kalka öğrendiği ilk pedallardan korkusuzca indiği yokuşlara kadar her adımını Müge’yle paylaştım, heyecanla.
Ama asıl, içinden çıkamadığım konularda fikrine başvurduğum, aklına ve bilgi birikimine çok güvendiğim; meselelere başka bir açıdan bakmayı çok iyi beceren; sakinliği çevresine şifa veren, sevgi dolu, eşine zor rastlanır biricik dostumdu o.
Biliyorum ki, sana veda etmek bu yüzden bu kadar zor. Çok sevdiğim, can tatlısı güzel arkadaşımı değil yalnızca; bana sevdirmeyi başardığın, senin güzel gözünden suretime de veda ediyorum.
Mügücüm, yan yana pedal çevirmemişiz hiç. Ama aynı yolda, aynı devirde, birbirimize iyi gelmişiz. Huzur içinde yatasın, seni seviyorum.
Öze Uluengin
Müge için…
Sevgili Müge ile tanışmamız 2009 yılında bizi davet ettiği ve ekibinde yer aldığı Play the City etkinliğine dayanıyor. Sokak Bizim Derneği’mizi temsilen katıldığımız bu etkinlikten sonra başlayan arkadaşlığımız yıllar içerisinde şehir planlama ve sivil toplum ekseninde ilerledi. Tanıştığımız günden bu yana Müge’yle yollarımız çeşitli şekillerde kesişti. Mesela 2010 senesinde bir Brüksel seyahatimiz vardır mesela Müge ile. Yine Play the City ekibi aracılığıyla bizi davet ettiği bu uluslararası etkinliğe Türkiye’den sivil toplum kuruluşu temsilcileri olarak katılmıştık. Brüksel’de aynı evde kalmıştık ve keyifli bir vakit geçirmiştik.
Müge’yle daha sonra özellikle de bisikletli ulaşım konusunda çok fazla bir araya geldik. Kendisi de bisikleti çok seven ve ulaşım amaçlı kullanımını savunan birisi olduğu için Bisikletli Kadın İnisiyatifi başta olmak üzere sivil toplum alanında çok güzel çalışmalar yürüttü. Müge’yle hem online hem yüz yüze pek çok çalıştay, toplantı, panel vb. etkinliklerde birlikte bisikletli yaşamı savunduk. Müge’nin sivil toplumla ilişkisi sadece bisikletli ulaşım üzerinden değil, her türlü kent suçuna karşı mücadele verenlere destek olmak, iklim değişikliğine yönelik kampanyalara destek vermek gibi farklı alanlarda çeşitlendi. Anlayacağınız üzere, yaşadığı şehirlere, insanlara ve ekosisteme duyarlı bir insandı Müge.
Müge, hem kalbi hem de zihni açık biriydi. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Şehircilik Doktora programına başlamıştı ve bu sayede okulda daha fazla karşılaşır ve görüşür olmuştuk. Ayaküstü sohbetlerimiz bile hep çok keyifli olurdu ve uzun sürerdi. Eğer doktorasını tamamlayabilseydi, eminin çok başarılı bir çalışma ortaya koyacaktı. Öte yandan, İstanbul Planlama Ajansı bünyesinde uzun süre yürüttüğü çalışmalarla ise İstanbul’a çok önemli katkılar sundu.
Mügecim güler yüzü, tatlı sohbetleri, duyarlılığı, zarafeti ve inceliğiyle çok fazla kişinin hayatına dokundu. İyi ki var olmuşsun Müge! Gittiğin yerde, hani bisiklete bindiğimizde hissedilen o müthiş hafif, mutlu, özgür ve huzurlu hisler gibi var olmaya devam ediyorsundur umarım… Seni hiçbir zaman unutmayacağız ve yaptığın güzel işlerle, bizlere bıraktığın güzel anılarınla her zaman yaşatacağız…
Arzu Erturan
Canım Müge’cim, bisiklet sayesinde hayatıma giren en güzel insanlardan biriydin. Bisikletli Kadın İnisiyatifi’nde birlikte sadece pedal basmadık; kadınlar, doğa ve tüm canlılar için yan yana hayaller kurduk, güzellikler ürettik. Varlığın, o sıcacık gülüşün bize her zaman huzur verdi; engin bilginle yolumuza hep ışık tuttun. Şimdi fiziksel olarak yanımızda değilsin belki ama anın ve enerjinle hep bizimlesin. Seni tüm güzelliğinle anmaya, bıraktığın izleri yaşatmaya devam edeceğiz.
Melike Cengiz Uyanık
Biz Müge ile bisiklet vesilesiyle tanışmıştık, sonra da diğer tutkum olan demiryolu ile devam etti. Bizi İstanbul’daki Haydarpaşa Dayanışması ile tanıştırdı. Delfi’deki Forum’a* ödül töreni için Yiğit’le Yunanistan’a gelmişler, bizim evimizde kalıp güzel muhabbet etmiştik…
Her ölüm üzücü tabii, fakat bu çok, ama çok erken olduğu için yüz kat daha acılı. Müge’nin bu dünyaya daha çok katkısı olacaktı…
Alexios Menexiadis
* Haydarpaşa Dayanışması, 20 yılı aşkın süredir Haydarpaşa Garı’nın tarihi ve kamusal kimliğini korumak için yürüttüğü mücadeleyle Avrupa’nın en prestijli miras kuruluşlarından biri olan Europa Nostra tarafından 2024 Costa Carras Avrupa Yurttaşları Gümüş Ödülü’ne (Costa Carras European Citizens Award) layık görülmüştür. Yunanistan’ın tarihi Delphi (Delfi) kentindeki Delphi Ekonomik Forumu kapsamında düzenlenen törende ödülü, platform adına Birleşik Taşımacılık Çalışanları Sendikası (BTS) üyesi Tugay Kartal teslim almıştır.
Portland’da yayın yapan KBOO Radyosu’ndaki Bike Show programının 2 Eylül 2026 tarihli programında Müge anıldı. Programı yapan sevgili arkadaşımız Alon Raab’ın notu: “Mumbai’de bir bisiklet savunuculuğu grubunun kurucusu Firoza Dadan ile yapacağım söyleşiyi de içeren bu bölümü, Müge’ye adıyorum — ona duyduğum duyguların küçük bir ifadesi olarak.
Program kboo.fm üzerinden canlı yayınlandı ve https://bikeshow.portlandtransport.com adresinde arşivlenecek.
Müge’nin anısı mübarek olsun, ruhu yaşayanların ruhlarıyla bağlı kalsın.”
Alon Raab
Müge için
Müge’yle Yıldız Teknik Üniversitesi’nin güzel Mimarlık Fakültesi binasının ikinci katında, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü’nün koridorlarında tanıştık, 2006 yılıydı. Hafızamda uzun sarı saçlarıyla çevrili güzel yüzünün ışıl ışıl gülümsemediği hiçbir anı yok. Zarif, güzel, her zaman kibar Müge’ciğim.
Lisans öğrenciliğinde başlayan arkadaşlığımız, sonra bazı akademik etkinliklerle, derken benim sekreter yardımcısı, onun yönetim kurulu üyesi olduğu Şehir Plancıları Odası İstanbul Şubesi’nin Beşiktaş’ın sırtlarındaki ofisindeki uzun sohbetlerle devam etti. Sohbet öyle güzel, dolaysız ve kendiliğinden filtresizdi ki, daha birçok mekânda tekrarlandı, derinleşti.
Beşiktaş’ı kahvaltıcılar sarmadan birkaç sene önceydi, o sırada sadece Çakmak ve Kaymakçı Pando amcanın yerinde kahvaltı yapıyorduk. Müge’yle ayda bir Pando amcanın mavi ahşap çerçevelerin arkasındaki küçük dükkanında buluşup kahvaltı yapmak ve geçmiş bir ayın sevinçlerini, dertlerini, imkân varsa hayallerimizi konuşmak adetimiz olmuştu. Sevinçlerimiz, heyecanlarımız çok benziyordu Müge’yle, bir de kırgınlıklarımız, üzüntülerimiz, hiç olmayacak davranışlarla karşılaştığımızda içimizde büyüyen hayal kırıklarımız. Pando amcanın kahvaltı salonunu kapatacağını öğrendiğimizde paylaştığımız üzüntüyü dün gibi hatırlıyorum; öyle bir şeydi ki, ya vardı, ya yoktu.
Lisans eğitimini aldığımız Şehir ve Bölge Planlama mesleği, bir mesleğin ötesinde pek çok şey getiriyor insana, büyük ölçüde bir hayatı nasıl yaşayacağınıza dair. Şehircilik ve şehir planlamaya sadece bir iş değil de, hayata dair bir kavrayış yöntemi olarak yaklaşıyorsanız eğer, adeta başka bir dil öğrenmiş hissediyorsunuz kendinizi. Artık her şehir sizin şehriniz, tüm toplumlar sizin toplumunuz, İstanbul’a dikilen bütün lüzumsuz gökdelenler canınızı yakıyor, işgal edildiği için kullanılamayan her kaldırım çözülmesi gereken bir sorun, bütün kültür mirasının korunmasından siz sorumlusunuz ve doğanın herkes için korunması, en çok sizi ilgilendiriyor. Tanıştığımız süre boyunca her zaman, Müge’yle o ortak dili usulca paylaştığımızı hissettim. Bir de pek çok zahmetli işle, pek dert etmeden usul usul uğraşmasında, sakinliğini koruduğu gülümseyişinde, hayat bilgisine dair bir şeyler vardı. Varlığıyla müthiş bir güven ve huzur veren arkadaşlığı ve o evrensel dili konuşma becerisinin hep hayatımızda, yanımızda olacağından emindim.
2024’ün Şubat’ında aldığımız haberin inanılacak bir yanı yoktu. Her durumda gözleri gülen Müge’mizin, o en zoruyla bile zarafetle, usulca savaşmasına tanık olacaktık, aylar boyunca, başka mesafelerden. Yan yana olmanın farklı biçimleri olabilir; biz Müge’yle suluboyayı tercih ettik, bir de bahar fotoğraflarını paylaşmayı. İstisnasız her suluboya resim ve her bir bahar fotoğrafı, Müge’nin cevaben kurduğu yumuşacık cümlelerle olduğundan daha güzel hale geldi. Pembe daha pembe, bahar daha güneşli, bulutlar daha yaz mavisi, gündöndü daha direngen, tomurcuk daha hayat dolu.
Bazı vedaların akılla, kalple anlaşılacak bir yanı yok. Senin vedan hepimiz için öyle oldu Müge’ciğim. Pek kimsede rastlanmayan tertemizliğini, iyiliğini hiç unutmayacağım güzel arkadaşım, meslektaşım. Seni çok seviyorum. Bahar gelir, güller açar diye bekledik, olmadı. Artık iyice inandım, önce iyiler gidiyor. Toprak incitmesin canım benim.
Tuğçe Tezer
